• Đối với các bạn sinh viên, thì mình đã nói về điều này ở hai bài viết MUỐN LÀM PRODUCT, HÃY THỬ ĐI THI KHỞI NGHIỆP! và TẠI SAO SINH VIÊN NÊN ĐI THI KHỞI NGHIỆP?.

• Còn đối với các startup thì đó là cơ hội để kết nối với các nhà đầu tư, đối tác, khách hàng, là cơ hội để được branding, là cơ hội để chứng tỏ giá trị của doanh nghiệp, tăng động lực cho đội nhóm và thậm chí là các giải thưởng có giá trị lớn cũng giúp cho startup có thêm nguồn tiền để hoạt động. 

Vì vậy, WeShare tham gia rất nhiều cuộc thi Khởi nghiệp, ở cả hai cấp độ nói trên. May mắn rằng, WeShare cũng đạt được hơn 20 giải thưởng (Nhất, Nhì) ở các cuộc thi Khởi nghiệp lớn nhỏ, với tổng giải thưởng hiện kim lên đến gần 2 tỷ đồng. 

Với kinh nghiệm trải qua nhiều cuộc thi, cũng như rất thích xem các cuộc thi, chương trình về Khởi nghiệp, thì mình thấy có một vài câu hỏi phổ biến ở các cuộc thi Khởi nghiệp.

Thứ nhất, về sản phẩm và dịch vụ

Ở phần này, tuỳ thuộc vào sản phẩm và dịch vụ của bạn là gì để BGK khai thác, đặt những câu hỏi với các biến thể khác nhau dựa vào sản phẩm của bạn. Họ sẽ hỏi rõ hơn để xem:

🤔 “Khách hàng của các bạn là ai (một cách chi tiết nhất), họ đang gặp vấn đề gì, vấn đề đó có lớn hay không, có thường xuyên gặp phải hay không?”, 

🤔 “Sản phẩm và dịch vụ bạn cung cấp là gì, giải quyết các vấn đề đó như thế nào, mang lại giá trị gì cho khách hàng?”

Một trường hợp phổ biến xảy ra là BGK không hiểu đúng về sản phẩm và dịch vụ của bạn. Điều này rất có thể là vì:

• chính sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh khó hiểu, hoặc

• trình bày không đủ rõ ràng, dễ hiểu, hoặc 

• người nghe chưa từng biết đến lĩnh vực bạn đang làm, hoặc 

• người nghe bị bias về về hướng nào đó khi nghe đến một vài keyword quen thuộc đã từng nghe trước đó

• …

Do đó, bạn cần hiểu câu hỏi, ngữ cảnh mà người hỏi đặt ra, làm rõ câu hỏi nếu cần trước khi trả lời chúng. Thậm chí, bạn có thể tìm hiểu trước về BGK để lựa chọn cách trình bày, giải thích phù hợp.

Thứ hai, về business model

Có thể có nhiều biến thể khác nhau, tuy nhiên, câu hỏi đơn giản, dễ hiểu nhất cho phần này là “Bạn kiếm tiền như thế nào?” (Revenue streams). Mở rộng ra có thể là “Ai sẽ trả tiền cho bạn?” (Customer), “Tại sao?” (Value), “Khách hàng trả tiền cho bạn theo hình thức/mô hình nào?” (Pricing Model).

Đây là câu hỏi quan trọng nhất, trong cuộc thi lẫn trong thực tế. Bởi vì mục đích của kinh doanh là doanh thu, lợi nhuận, kể cả social-impact business thì doanh thu và lợi nhuận vẫn là vấn đề quan trọng. 

Sản phẩm, dịch vụ của bạn chỉ có giá trị khi có người trả tiền cho nó. Xác định (và có thể điều chỉnh) được những yếu tố này là kim chỉ nam cho một doanh nghiệp.  

Thứ ba, về thị trường

Câu hỏi phổ biến sẽ là về quy mô thị trường (market size) và thị phần (market share) của các đối thủ. Ngoài ra, ban giám khảo có thể hỏi thêm rất nhiều về market insights để vừa tìm hiểu thêm thị trường đó, vừa kiểm chứng mức độ hiểu biết, kinh nghiệm của Founding Team.

Về quy mô thị trường, TAM SOM SAM có thể là cách trình bày phổ biến, hoặc có nhiều startups thì chỉ đưa ra con số về TAM để thấy thị trường lớn như thế nào. Khi pitching thì có thể làm như vậy để thu hút người nghe. Tuy nhiên, trong thực tế thì mình cần đánh giá thị trường một cách chi tiết và đúng với bản chất của sản phẩm, dịch vụ và giá trị mà nó mang lại nhất, bởi vì việc xác định quy mô thị trường có vai trò rất quan trọng trong việc xem xét khả năng sinh lời, đánh giá lợi thế cạnh tranh, tìm được thị trường tiềm năng, đưa ra chiến lược kinh doanh.

Thứ tư, về cạnh tranh

Đây là nhóm câu hỏi được hỏi nhiều và có nhiều cách để khai thác. Ví dụ:

“Đâu là điểm khác biệt của bạn so với các đối thủ ở trên thị trường?” 

Ở câu hỏi này, có hai cách trả lời phổ biến nhưng lại thiếu thuyết phục.

• 👉 Cách thứ nhất là dìm đối thủ, chỉ ra những điểm chưa tốt của họ, có thể đó là thật, có thể là do bạn (cố ý) nghĩ vậy. Việc dìm hay chê đối thủ không hẳn là cách tốt, nếu họ thực sự tệ đến thế thì họ đã không tồn tại, có chỗ đứng tốt trên thị trường để bạn biết đến. 

• 👉 Cách thứ hai, trình bày một cách chung chung, liệt kê một vài điểm mạnh, tính năng mình có, hoặc làm dụng thuật ngữ (AI, Machine Learning, Big Data, …). Việc nói một cách chung chung về một vài điểm mạnh, tính năng hay các thuật ngữ cũng không thể hiện được các giá trị của sản phẩm, dịch vụ đủ thuyết phục khách hàng, ban giám khảo, nhà đầu tư.

💡 Ở đây, cách mình thường làm và học hỏi được là chỉ ra một khía cạnh rất cụ thể, chi tiết (ví dụ: trải nghiệm, giá, tiết kiệm chi phí, network, một cá nhân/chuyên gia nào đó trong đội ngũ, …) mà ở điểm đó thì mình thực sự khác biệt so với đối thủ, hoặc bám sát đúng nhóm khách hàng mục tiêu trong một thị trường ngách rất cụ thể và chỉ ra họ đang gặp vấn đề gì mà các đối thủ chưa giải quyết được.

“Trên thị trường đang có sản phẩm A, dịch vụ B, công ty C đang làm rất tốt, họ có điểm mạnh là … Làm sao để bạn cạnh tranh được?” 

Nghe qua thì có vẻ giống với câu hỏi bên trên, nhưng có một điểm khác là câu hỏi này đi kèm với một ngữ cảnh, những cái tên rất cụ thể để bạn có thể khai thác, phân tích. 

Cách trả lời cho câu hỏi trên cũng có thể áp dụng ở câu hỏi này, tuy nhiên để thuyết phục hơn thì bạn có thể đưa ra những insights về đối thủ, về thị trường, về khách hàng để cho thấy thực sự các đối thủ trên có thực sự có đầy đủ các điểm mạnh đó không, có nhóm khách hàng nào họ đang chưa tiếp cận được hay không, vì sao?

“Công ty A họ rất lớn, họ có rất nhiều tiền, nếu họ làm giống như các bạn thì họ có thể phát triển rất nhanh so với các bạn, các bạn sẽ làm như thế nào, các bạn có gì để các công ty đó có muốn cũng không làm giống được?” 

Với câu hỏi này, nếu thực sự nhóm của bạn có một chuyên gia nào đó trên thị trường, hoặc có bằng sáng chế, hay thực sự sở hữu một công nghệ nào đó mà chỉ có các bạn làm được thì rất dễ để trả lời, nhưng đó là số ít. 

Còn phần đông, kể cả các sản phẩm công nghệ nghe có vẻ đao to búa lớn thì thực tế vẫn không khó để copy. Vậy bằng cách nào để trả lời được câu hỏi này? 

Chương trình Shark Tank có một tập rất hot khi Shark Dũng đồng hành cùng Luxstay để trả lời câu hỏi của các Shark khác. Khi được hỏi về cạnh tranh với các OTA lớn trên thế giới, Shark Dũng đã có một câu trả lời rất hay về cạnh tranh có thể áp dụng cho câu hỏi này. 

• 💡 Câu trả lời chính là “tốc độ", với một bên là startup nhỏ, bạn có lợi thế về sự linh hoạt để chạy nhanh hơn, bạn có một đội ngũ có thể tâm huyết hơn so với các nhân viên đi làm thuê ở công ty A kia, vậy thì cần dùng tốc độ để giải quyết vấn đề này. 

• 💡 Ngoài ra, bạn có thể phân tích xem khả năng mà công ty A đó làm như vậy có lớn hay không, họ đang tập trung thị trường nào, vấn đề gì, đội ngũ của họ ra sao, nếu làm tương tự các bạn thì họ được gì, có mâu thuẫn hay gặp ràng buộc gì khác hay không.

Thứ năm, về tài chính

Ở quy mô của cuộc thi, bạn cần trình bày được kế hoạch kinh doanh, kế hoạch tài chính, doanh thu thời gian là như thế nào, khi nào đạt điểm hoà vốn. Cấu trúc chi phí ra sao?

Ở phần này, có một vài sai lầm phổ biến nhất của các nhóm sinh viên:

• Ước tính chi phí quá thấp, thiếu thực tế. Mình đã review rất nhiều bài thi của các bạn mà chi phí hàng tháng chưa tới 20 triệu, thậm chí là vài triệu một tháng. Tâm lý của các bạn là sợ các “con số tiền lớn" hoặc “sợ bị đánh giá sao chi nhiều vậy?” hoặc “sợ bị hỏi tiền đâu ra?”.

• Không tính lương.

• Ước tính doanh thu quá thấp. Ở trên thì các bạn có thể trình bày một thị trường rất khổng lồ, nhưng đến bước này lại đưa ra doanh thu quá thấp, cũng với tâm lý “sợ khó”, “sợ bị hỏi làm như thế nào"

• Ước tính đạt điểm hoà vốn, có lãi quá sớm. Mình đã xem và review nhiều bài thi mà chỉ cần 3 tháng, 6 tháng là đạt điểm hoà vốn, có lãi. Cũng có thể có nhưng là số ít. Khi nhìn vào kế hoạch tài chính mà sau 3 tháng, 6 tháng có thể đạt điểm hoà vốn, có lãi thì người xem càng thắc mắc hơn về việc tính toán chi phí như thế nào, kinh doanh tốt đến mức nào mà lập kế hoạch như vậy được. 

Tổng kết

Để trả lời được câu hỏi tốt nhất, 

💡 Đầu tiên, bạn phải thực sự hiểu vấn đề, khách hàng và thị trường mình đang nói đến chứ không nên chỉ xuất phát từ ý tưởng và cố gắng bảo vệ nó bằng mọi lý lẽ mà đôi khi chính bản cũng không cảm thấy thuyết phục. 

💡 Thứ hai, bạn cần đưa ra những con số, những thông tin, dữ liệu để chứng minh cho những điều bạn nói, thay vì chỉ “nghĩ" hay “đánh giá chủ quan". 

💡 Thứ ba, khi pitching hay trả lời câu hỏi, cần truyền tải một năng lượng tốt, thể hiện được sự rõ ràng, mạch lạc, và tự tin.

Được hỏi nhiều là một tín hiệu tốt, hoặc là người hỏi đang quan tâm nên muốn đào sâu thêm thông tin, hoặc là họ đang nhìn thấy nhiều điểm hỏng và họ đang cho bạn thêm nhiều góc nhìn, lời khuyên mới. 

Chúc các bạn khi đi thi Khởi nghiệp được hỏi nhiều và đạt được kết quả tốt. Hãy để lại bình luận nếu bạn có câu hỏi, feedback hoặc một câu chuyện nào muốn chia sẻ nhé!

Câu chuyện của mình

Như ở bài viết “MUỐN LÀM PRODUCT, HÃY ĐI THI KHỞI NGHIỆP!”, mình có kể về việc mình may mắn được trải qua một cuộc thi khởi nghiệp từ năm nhất đại học. Từ đó, mình đi theo ngành Product Management thay vì đi sâu về Tech như phần đông các bạn khác trong lớp, trong khoa Công nghệ Thông tin. Rồi cũng từ đó, mình vừa làm Product Management, vừa làm Intrapreneurship/Entrepreneurship. Đó là một trong những lý do mà mình tin rằng việc đi thi Khởi nghiệp là một cơ hội rất tốt để các bạn trải nghiệm. 

Sau khi sáng lập WeShare, mình đại diện WeShare tham gia nhiều cuộc thi về Khởi nghiệp, về Social impact. Đồng thời, WeShare cũng tạo rất nhiều cơ hội cho các bạn thực tập sinh được cùng các thành viên thuộc Founding Team đại diện WeShare tham gia các cuộc thi Khởi nghiệp khác. Từ đó, mình nhìn thấy các bạn thực tập sinh (không thuộc ngành Công nghệ hay Product Management) nhận được rất nhiều từ các cuộc thi này. Đó là lý do tại sao mình luôn cổ vũ các bạn sinh viên tham gia những cuộc thi như vậy thật nhiều.

Thi Khởi nghiệp, được gì?

Điều đầu tiên, các bạn có thể đạt giải, và khi đạt giải, các bạn được rất nhiều. 

• Đó là một profile xịn sò hơn, tốt cho việc xin việc, nộp hồ sơ học bổng, du học.

• Đó là giải thưởng hiện kim, các khoá học để tiếp tục phát triển bản thân. 

• Đó là được mọi người biết đến (đặc biệt trong bối cảnh GenZ có thể xây dựng personal branding từ rất sớm nhờ sự phát triển của Mạng xã hội và short videos như hiện tại). 

Tuy nhiên, ở điểm này, mình thực sự muốn lưu ý các bạn rằng, không nên bất chấp để đạt giải, không nên dựa hoàn toàn vào người khác (teammate) để đạt giải, bởi vì rằng các bạn sẽ không học được gì từ các cuộc thi, chương trình cả. Và việc bạn chỉ ghi vào CV nhưng không thực sự trực tiếp làm nó thì sẽ dễ bị phát hiện thôi, từ đó còn phản tác dụng nữa. Mình lưu ý điều này vì chính mình đã từng phát hiện vài bạn fake hồ sơ về các cuộc thi Khởi nghiệp trong CV khi apply vào WeShare làm intern hoặc một vài bạn sau khi tốt nghiệp ở WeShare thì fake/make up thông tin trên CV của các bạn đó.

 Thứ hai, đó là cơ hội để networking. Mình thường xuyên khuyên các bạn học sinh lớp 12 khi chọn trường Đại học rằng môi trường, bạn bè xung quanh là yếu tố quan trọng để đưa ra lựa chọn. Vì rằng, khi lên Đại học trở đi, yếu tố tự học và tư duy là rất quan trọng để dẫn bạn đến mục tiêu mà bạn muốn. Khi quen những người luôn cố gắng, luôn có mục tiêu, bạn sẽ có thêm động lực. Ở trường, các bạn có cơ hội quen bạn bè giỏi, quen Thầy Cô. Ở các cuộc thi Khởi nghiệp, các bạn có cơ hội quen nhiều hơn nữa những bạn bè đồng trang lứa giỏi giang ở mọi nơi, các bạn này còn rất ambitious, committed nữa. Các bạn có cơ hội để quen với Ban tổ chức, là những sinh viên năng động, quen mentors, là các Thầy Cô, các chuyên gia ở lĩnh vực của họ từ nhiều nơi. Việc có thêm nhiều mối quan hệ là cơ hội để các bạn học hỏi, và thậm chí là cơ hội nghề nghiệp, cơ hội hợp tác trong tương lai. 

Thứ ba, đó là một cơ hội để trải nghiệm, nâng cấp bản thân. Khi là sinh viên, các bạn có thể xây dựng kinh nghiệm làm việc bằng cách tham gia các CLB, hoặc đi thực tập. Mỗi cách đều có ưu và nhược điểm khác nhau, và với các cuộc thi khởi nghiệp, bạn được trải nghiệm rộng, làm nhiều thứ, và mỗi thứ đó bạn đều phải thực sự tư duy sâu, tự phản biện chính mình, và được thử thách bởi đồng đội, bởi ban giám khảo, bởi đối thủ. Khi đi thi khởi nghiệp, mỗi thứ bạn học, mỗi thứ bạn làm đều có mục tiêu rất cụ thể, để giải quyết bài toán gì, để có kết quả là gì, là kế hoạch kinh doanh, nghiên cứu thị trường, kế hoạch marketing, kế hoạch tài chính, … do đó, nó sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn so với chỉ học lý thuyết. Đây còn là cơ hội để bạn trải nghiệm trong một thị trường, một mảng rất cụ thể, có thể là fintech, có thể là e-commerce, có thể là nông nghiệp, sản xuất, … 

Thứ tư, nhiều bạn có thể sử dụng cơ hội này để trải nghiệm, tìm ra đam mê của mình và lựa chọn ngành nghề phù hợp. Việc quyết định công việc gì, ngành gì, trong lĩnh vực nào là rất quan trọng, nó quyết định cả con đường sự nghiệp của bạn, quyết định đến tốc độ phát triển của bạn. Nhưng nhiều bạn sinh viên đến năm 3 rồi vẫn chưa xác định được khi ra trường mình sẽ làm gì. Điều đó xuất phát từ việc bạn không biết đến hoặc không biết đúng và đủ về các công việc, ngành nghề để đưa ra sự lựa chọn và chuẩn bị cho nó. Vậy thì trải nghiệm ở các cuộc thi khởi nghiệp, nơi các bạn có thể thử sức với nhiều công việc, nhiều ngành nghề, nhiều lĩnh vực, là một cơ hội tốt để bạn tìm ra được sự lựa chọn phù hợp cho bản thân.

Và cuối cùng, biết đâu đấy, các bạn sẽ thực sự xây dựng thành công một startup thì sao. Đây mới thực sự là mục tiêu mà rất nhiều doanh nghiệp, tổ chức, trường học, … khuyến khích khởi nghiệp. Tuy nhiên, các lợi ích bên trên phổ biến hơn với các bạn sinh viên, bởi rằng tỷ lệ khởi nghiệp thành công là không cao. Đâu đó, bạn đã từng nghe về việc tỷ lệ khởi nghiệp thất bại là hơn 90% (5% tồn tại được hơn 2 năm, 3% thành công gọi vốn được đến Serie A), thì tỷ lệ khởi nghiệp thành công ở sinh viên thấp hơn cũng không phải là một điều quá lạ. Nhưng một vài năm gần đây, rất nhiều startup sau khi trải qua các cuộc thi khởi nghiệp sinh viên, đã có thể có những bước tiến xa, nên vẫn hy vọng rằng, các cuộc thi khởi nghiệp sinh viên, có thể ươm tạo được nhiều startup thành công.

Tổng kết

Các cuộc thi Khởi nghiệp là cơ hội để các bạn có những trải nghiệm đa dạng, vừa rộng, vừa sâu, thách thức nhưng thú vị. Nó cũng là cơ hội để bạn có thêm những mối quan hệ chất lượng. Nếu có cơ hội, hãy thử!

Hãy để lại bình luận nếu bạn có câu hỏi, feedback hoặc một câu chuyện nào muốn chia sẻ nhé!

Câu chuyện của mình, từ một sinh viên IT, thử đi thi Khởi nghiệp rồi sau đó làm Product Management.

Từ một sinh viên IT, thử đi thi Khởi nghiệp rồi sau đó làm Product Management.

Có thể nói việc từng đi thi khởi nghiệp từ năm nhất Đại học (năm 2014, lúc đó các cuộc thi khởi nghiệp chưa phổ biến như bây giờ) cũng là một cơ duyên để mình nhìn thấy rằng mình phù hợp với ngành Product Management và bắt đầu với nó từ rất sớm, ngay sau khi ra trường. 

Năm 2014, mình là một sinh viên thuộc chương trình Tài năng, Khoa CNTT, Đại học Khoa học Tự nhiên TPHCM. Ngay từ học kỳ I, năm nhất, mình đã cảm thấy việc học quá sâu về tech không khiến cho mình hứng thú, kèm với đó là một chút lo sợ vì trong lớp các bạn quá giỏi, mình đã từng nghĩ đến việc thi lại vào Ngoại thương, thời điểm đó mình thấy Business mới thực sự là thứ mình thích (rất may là thời điểm đó mình không thi lại, vì bây giờ mình nhận ra học về Tech lại rất có lợi khi làm Product). 

Nhưng rồi, kết quả của HK1 năm đó là mình vào được Top 2 của lớp Cử nhân Tài năng (trước đó mình cũng là Á khoa đầu vào), từ đó mình tin là mình có thể làm được và có động lực để tiếp tục với ngành học này. Mình vẫn thích business, mình có hẳn một cuốn sổ ghi tất cả những ý tưởng mà mình muốn làm, từ một ứng dụng, một trang web, hay thậm chí là buôn bán gì đó, rất nhiều. 

Sang học kỳ 2, mình tham gia cuộc thi “Tôi khởi nghiệp" do một CLB ở Đại học Ngân hàng TPHCM tổ chức với một ý tưởng trong cuốn sổ đó, một website, ứng dụng về nông nghiệp. Mình đã học và làm một kế hoạch kinh doanh đầu tiên trong đời, tất cả từ việc giải quyết vấn đề gì, giải pháp là gì, thiết kế nó, rồi đến cả kế hoạch tài chính, … và đi thuyết trình nhiều vòng. 

Rất may mắn, tụi mình được vào chung kết nhờ sự nhiệt huyết của cả đội, lần đầu tiên mình lên sân khấu lớn với rất đông khán giả, để trình bày về dự án này. Từ đó, mình vẫn luôn cảm thấy business vẫn là một thứ gì đó mà mình rất thích, nên trong suốt 4 năm Đại học, mình đã rủ bạn bè làm một vài sản phẩm và thi một vài cuộc thi Khởi nghiệp khác nữa.

Nếu tìm hiểu về ngành Product, chắc hẳn các bạn đã từng thấy hình bên trên, Product Management là một công việc rộng, bao gồm Business, Tech và User Experience. Theo mình, hình này chưa đủ thể hiện được độ rộng (scope of work) cũng như chi tiết công việc của của một PM/PO, nhưng nó kể được câu chuyện của mình. Vì có tech background (Flex chút xíu thì sau đó mình tốt nghiệp loại Xuất sắc (GPA 9.0) với vị trí Á Khoa, Chương trình Tài năng, khoa CNTT, Đại học KHTN TPHCM) và một đam mê về business. Product Management là công việc có sự giao thoa giữa Tech và Business, việc học Tech, sau đó đi thi Khởi nghiệp và tự nhìn ra được đam mê về Business đã giúp mình đến với công việc này.

Vừa làm Product Management, vừa làm Intrapreneurship/Entrepreneurship, rồi lại thi Khởi nghiệp rất nhiều lần nữa.

Sau khi tốt nghiệp, mình làm một sản phẩm từ zero ở VNG Corp với scope rất rộng, không chỉ Product Management mà còn cả Monetization, Pre-sales, Solution Architect, đến Customer Support, gần như là một Intrapreneur. Sau đó, mình chuyển sang làm Product Management ở Chợ Tốt, đồng thời cũng là một mini-Entrepreneur với một social-impact startup be bé (weshare.asia). Đại diện WeShare, tụi mình tham gia rất nhiều cuộc thi Khởi nghiệp và đạt hơn 20 giải thưởng với nó

Với tất cả những trải nghiệm đó, mình khuyên các bạn sinh viên “muốn làm product, hãy thử đi thi Khởi nghiệp”. Tại sao lại như vậy?

Các điểm chung giữa Entrepreneurship & Product Management. Đi thi Khởi nghiệp sẽ học được gì tốt cho việc làm Product?

Thứ nhất, cả hai vai trò đều liên quan đến việc tạo và phân phối các sản phẩm giải quyết các vấn đề và tạo ra giá trị cho khách hàng.

Có nhiều điểm tương đồng trong Vai trò và Tư duy. Cả hai đều cần có cái nhìn tổng thể về doanh nghiệp và thị trường, phải làm việc với các bên liên quan khác nhau để mang lại giá trị cho khách hàng. Điều này có nghĩa là bạn cần hiểu nhu cầu của khách hàng, bối cảnh cạnh tranh, đề xuất giá trị, mô hình doanh thu, cấu trúc chi phí, kênh phân phối, các chỉ số chính cũng như rủi ro và cơ hội. Bạn cũng cần giao tiếp và cộng tác với các nhóm và bộ phận khác nhau, chẳng hạn như tech, design, sales, marketing, finance, legal, v.v., để xây dựng và phát triển sản phẩm. Ở đây, tư duy giải quyết vấn đề (problem solving) đóng vai trò then chốt (mình sẽ có bài riêng về chủ đề này). Khi đi thi Khởi nghiệp, bạn sẽ được hỏi những câu hỏi liên quan đến những vấn đề ở trên. Tất cả đều xuất phát từ câu hỏi bạn giải quyết vấn đề gì, cho ai, bạn tạo ra giá trị gì, tại sao chọn bạn mà không phải sản phẩm của đối thủ, … Còn khi làm Product Manager, bạn phải tự hỏi (hoặc sếp bạn hỏi) và trả lời các câu hỏi đó.

Thứ hai, cả hai đều cần xác nhận các giả định của mình về sản phẩm và nhu cầu của khách hàng, sử dụng data insight và user insight để đưa ra một sản phẩm phù hợp.

Điều này có nghĩa là bạn cần tiến hành thử nghiệm và kiểm tra từ khách hàng và người dùng của mình, chẳng hạn như phỏng vấn, khảo sát, MVP, thử nghiệm beta, ... Bạn cũng cần đo lường và phân tích kết quả thử nghiệm của mình, sử dụng phương pháp định lượng và các phương pháp định tính, đồng thời liên tục cải thiện sản phẩm và mô hình của mình. Khi đi thi Khởi nghiệp, các bạn có thể không làm một cách chi tiết và “thật" nhất, có thể các bạn sẽ “chế" ra gì đó để bảo vệ cho mô hình của mình trước Ban giám khảo, nhưng cũng từ đó các bạn dần học được cách để đưa ra những quyết định tốt nhất. Còn khi làm một Product Manager, thì không được “chế" để bảo vệ ý tưởng, suy nghĩ của bạn, ngược lại còn phải rất khách quan nhìn nhận, đánh giá các insight từ user cũng như từ data để tạo nên một sản phẩm có giá trị nhất.

Thứ ba, cả hai đều cần khả năng trình bày và thuyết phục người khác. 

Khi muốn tham gia các cuộc thi, bạn phải thuyết phục đồng đội của mình tham gia chung, thuyết phục các bạn tin vào mô hình, tin vào sản phẩm này sẽ đạt được kết quả cao, vì nó hay, nó có giá trị. Sau đó, bạn phải thuyết phục Ban giám khảo tin vào mô hình, tin vào sản phẩm, tin vào đội ngũ, … của bạn để đạt kết quả cao nhất ở cuộc thi, hoặc biết đâu đó thành một startup thành công thật thì sao. Để làm được điều đó thì bạn cần có kỹ năng giao tiếp tốt, trình bày rõ ràng, lớp lang, lập luận chặt chẽ dựa trên dữ liệu, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng phản biện giỏi. Một Product Manager cũng vậy, bạn phải làm điều đó với tất cả stakeholder của mình từ các phòng ban khác, các sếp, ngoài ra bạn còn phải quản lý kỳ vọng (manage expectation) từ họ nữa.

Thứ tư, cả hai đều cần đề cao tính ownership và chịu trách nhiệm về sản phẩm của mình. 

Là một Product Manager, bạn đóng vai trò như là một mini-CEO. Bạn phải điều phối, bạn phải lèo lái, bạn phải kéo những người liên quan vào để cùng bạn tạo ra sản phẩm có giá trị cho người dùng, cho khách hàng. Có thể bạn không lãnh đạo con người, không ai trực tiếp report cho bạn, tuy nhiên, bạn là một leader/facilitator trong các team, các dự án, các sản phẩm mà bạn tham gia. Ở cuộc thi khởi nghiệp, nếu bạn là người leader của nhóm đi thi, bạn cũng sẽ phải làm tương tự như vậy.

Cuối cùng, cả hai đều có scope of work rộng. 

Bạn cần biết và làm rất nhiều thứ, làm với rất nhiều bên, từ tech, đến design, đến marketing, sales, operation và thậm chí là cả finance và legal. Ngoài chuyên môn, hiểu biết, điều này còn có nghĩa là bạn cần quản lý nhiều công việc liên quan đến việc phát triển và ra mắt sản phẩm của mình, sử dụng các kỹ năng quản lý thời gian và quản lý dự án. Bạn cũng cần ưu tiên các công việc, xem xét tính năng quan trọng và có tác động nhất đối với sự thành công của sản phẩm. Bạn cũng cần ủy thác một số nhiệm vụ và trách nhiệm cho những người khác có thể làm chúng tốt hơn hoặc nhanh hơn. Khi đi thi startup cũng vậy, mặc dù chưa bao giờ làm và cũng không chắc đã biết trước đó, nhưng bạn phải làm rất cả mọi thứ, kể cả mù tài chính bạn cũng phải làm financial projection.

Tổng kết

Đó là lý do mà khi nhiều bạn sinh viên hỏi mình thì mình còn khuyên các bạn tham gia các cuộc thi startup để xây dựng các kỹ năng, tư duy, … cần thiết của một Product Manager. Hy vọng đây cũng là một hướng tiếp cận để có nhiều PM giỏi trong tương lai. Hơn nữa, biết đâu lại sinh ra vài kỳ lân nữa cho Việt Nam thì sao. 

Hãy để lại bình luận nếu bạn có câu hỏi, feedback hoặc một câu chuyện nào muốn chia sẻ nhé!